] crc4rmc

સોમવાર, 29 ડિસેમ્બર, 2014

મને એ જ સમજાતું નથી કે ......!!!

મને એ જ સમજાતું નથી કે આવું શાને થાય છે
ફૂલડાં ડૂબી જતાં ને પથ્થરો તરી જાય છે !
ટળવળે તરસ્યાં, ત્યહાં જે વાદળી વેરણ બને,
તે જ રણમાં ધૂમ મુસળધાર વરસી જાય છે !
ઘરહીણાં ઘૂમે હજારો ઠોકરાતાં ઠેર ઠેર :
ને ગગનચુમ્બી મહાલો જનસૂનાં રહી જાય છે !
દેવડીએ દંડ પામે ચોર મૂઠી જારના :
લાખ ખાંડી લૂંટનારા મહેફીલે મંડાય છે !
કામધેનુને મળે ના એક સૂકું તણખલું,
ને લીલાંછમ ખેતરો સૌ આખલા ચરી જાય છે !
છે ગરીબોના કૂબામાં તેલનું ટીપુંય દોહ્યલું,
ને શ્રીમંતોની કબર પર ઘીના દીવા થાય છે !

રવિવાર, 21 ડિસેમ્બર, 2014

માણસની મુસીબત કરતાં વિકરાળ હોય છે તેનું પોતાનું મહોરું

દરેક માણસ બચપણથી જ એક યા બીજા પ્રકારની કટોકટીનો સામનો કરીને જીવતો હોય છે અને છતાં દરેક નવી મુસીબત જોઈને એ ગભરાઈ જાય છે. એનું કારણ મુસીબતનું નવું મહોરું હોય છે. અમે નાના હતા ત્યારે પૂંઠાંનાં અવનવાં મહોરાં - વાઘ, રાક્ષસ, ભૂત વગેરેનાં આવતાં હતાં. એ મહોરાં પહેરીને છોકરાઓ બીજાને બીવડાવતા હતા, કારણ કે જોનારને મહોરા પાછળનો ચહેરો દેખાતો નહોતો. મહોરા પાછળ પોતાનો મિત્ર હોય તોપણ એને તો એ રાક્ષસ જેવો જ લાગતો હતો એટલે એ ડરી જતો હતો. મુસીબત પણ દર વખતે નવાં નવાં મહોરાં પહેરીને જ આવે છે. ઘણી વાર તો એ મિત્ર હોય છે, પરંતુ જોનાર એને રાક્ષસ માનીને ડરી જાય છે.
બીજી સમજવા જેવી વાત એ છે કે, કોઈ મુસીબત બહારથી દેખાય છે એટલી ખરેખર વિકરાળ નથી હોતી. મુસીબતનું મહોરું હંમેશાં મુસીબત કરતાં વિકરાળ હોય છે. માણસ એ જોઈને જ છળી ઊઠે છે અને સામેથી જ હથિયાર હેઠાં મૂકી પરાજય સ્વીકારી લે છે.
આ બાબતમાં એક સૂફીની કથા જાણવા જેવી છે. કહેવાય છે કે, એક સંત પુરુષ એક વાર બગદાદ શહેરના પાદરમાંથી પસાર થતા હતા ત્યારે એક વિકરાળ વ્યક્તિને એમણે બગદાદમાં દાખલ થતી જોઈ. સંતે પૂછયું, "તું કોણ છે અને ક્યાં જાય છે?"
"હું પ્લેગ છું." પેલી વ્યક્તિએ કહ્યું, "અને બગદાદ શહેરમાં દસ હજાર વ્યક્તિઓનો ભોગ લેવા જઈ રહ્યો છું."
ઘણા વખત પછી એ જ સંત પુરુષ બગદાદના પાદરમાંથી પસાર થતા હતા ત્યારે તેમણે પૂછપરછ કરી તો જાણવા મળ્યું કે,શહેરમાં ખરેખર પ્લેગની બીમારી આવી હતી અને એમાં પચાસ હજાર માણસો મૃત્યુ પામ્યા હતા. એ સાંભળી સંતને આશ્ચર્ય થયું.
જોગાનુજોગ તેમને ફરી પ્લેગનો ભેટો થઈ ગયો. સંતે તેને સવાલ કર્યો, "તે દિવસે તેં કહ્યું હતું કે, બગદાદમાંથી તું દસ હજાર માણસોનો જીવ લેવાનો હતો, પરંતુ ત્યાં તો એ દિવસોમાં પચાસ હજાર માણસો મૃત્યુ પામ્યા હતા. મારી પાસે તું જૂઠું કેમ બોલ્યો હતો?"
પ્લેગે કહ્યંુ, "જનાબ, આપને મેં જે કહ્યું હતું તે સત્ય જ હતું. બગદાદમાં પ્લેગને કારણે દસ હજાર માણસો જ મૃત્યુ પામ્યા હતા. બાકીના તો ડરથી મરી ગયા હતા!"
મુસીબતનો ચહેરો એવો ભયંકર હોય છે કે એને જોઈને જ માણસ ફફડી જાય છે અને એની સામે ઝઝૂમવાના પ્રયત્નો તજી દે છે. એને જો ખ્યાલ આવી જાય કે, સામે આવેલી મુસીબત જેટલી દેખાય છે એટલી ભયંકર ખરેખર નથી, તો એનો સામનો કર્યા વિના રહે જ નહીં અને સામનો કરે તો સફળ થયા વિના પણ રહે નહીં, કારણ કે મુસીબતનો સામનો એ છેક બચપણથી કરતો આવ્યો હોય છે. એક વાર પંચાણું વર્ષના એક માણસનું પગનું હાડકું પડી જવાને કારણે ભાંગી ગયું. એ ઉંમર એવી છે કે, હાડકું ભાંગી જવાથી પથારીવશ થયેલો માણસ ભાગ્યે જ તેમાંથી ઊભો થાય છે અને કદાચ ઊભો થાય તો ચાલી તો શકતો જ નથી. પંચાણું વર્ષનો એ માણસ એના મનોબળને કારણે સાજો થઈને પથારીમાંથી ઊભો તો થયો, પણ એની ઉંમર અને સ્થિતિનો વિચાર કરીને ડોક્ટરોએ એને વ્હીલચેર વાપરવાનું કહ્યું.
"કેમ?" પેલા માણસે પ્રશ્ન કર્યો, "વ્હીલચેર હું શા માટે વાપરું?"
"તમારી આ ઉંમરે હવે કાંઈ તમે નવેસરથી ચાલતાં ન શીખી શકો. તમારે વ્હીલચેર જ વાપરવી જોઈએ."
"કેવી વાત કરો છો? આ ઉંમરે કેમ હું ચાલતાં ન શીખી શકું? હું માત્ર એકાદ વર્ષનો હતો ત્યારે જો ચાલતાં શીખી શક્યો, તો અત્યારે કેમ શીખી ન શકું? અત્યારે તો હું વધુ સમજણ અને વધુ આવડત ધરાવું છું."
અને પંચાણું વર્ષનો એ યુવાનવૃદ્ધ એક પછી એક, સતત પ્રયત્ન કરતો જ રહ્યો અને અંતે ચાલવાની બાબતમાં સફળ થયો. એને ના પાડનાર નિષ્ણાત ડોક્ટરો ખોટા પડયા અને એ સાચો પડયો.
કટોકટી ગમે તેવી હોય, માણસ જો એને પાર કરી જવા માટે પ્રયત્ન કરે તો મોટાભાગે સફળ થાય જ છે.
અને ધારો કે, પૂરી સફળતા ન પણ મળે તોપણ એને ગુમાવવાનું શું હોય છે? આવેલી કટોકટીના તાબે જઈ જવાથી તો નિષ્ફળતા જ મળવાની હોય છે. સામનો કરવાથી કદાચ સફળતા મળી શકે અને જો સફળતા મળે તો એ રીતે મળેલી સફળતા એની આવડત અને આત્મશ્રદ્ધામાં ઉમેરો કરે છે અને એને વધુ આગળ જવાનું બળ આપે છે.
એટલે, કટોકટી સામે આવીને ઊભી રહે- નિષ્ફળતા ડરાવતી હોય, ત્યારે તેને શરણે થઈ જવાને બદલે તેના ઉપર વિજય કઈ રીતે મેળવી શકાય અથવા તો તેને દૂર કરવાનો માર્ગ કઈ રીતે શોધી શકાય એની જ કોશિશ કરવી જોઈએ. સ્વસ્થતા અને ધીરજ રાખીને એવી કોશિશ કરનારને નિષ્ફળતા ઓછામાં ઓછું નુકસાન કરે છે અને આખરે સફળતા મળ્યા વિના પણ રહેતી નથી.
સોર્સ : સંદેશ રાજકોટ 

સોમવાર, 20 ઑક્ટોબર, 2014

મેડિક્લેઈમનો લાભ અને આવકવેરા બચત

આવકવેરાના કાયદાની કલમ ૮૦ડીની જોગવાઈઓ અનુસાર વ્યક્તિ હોય તેવા કરદાતાએ પોતાના, પોતાના લગ્નસાથીના તેમજ માતા-પિતા અને બાળકો (કરદાતાના આશ્રિત હોય કે ન હોય તો પણ)ના સ્વાસ્થ્ય માટે તથા હિંદુ અવિભક્ત કુટુંબ હોય તેવા કરદાતાએ, પોતાના કોઈ પણ સભ્યના સ્વાસ્થ્ય માટે લીધેલા 'મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ' સંબંધી રૂ. ૧૫,૦૦૦ની મર્યાદામાં ભરેલ પ્રીમિયમની ખરેખર રકમ, સંપૂર્ણપણે કપાત તરીકે બાદ આપવામાં આવશે.
જો કરદાતા, તેના લગ્નસાથી કે તેના માતા-પિતા અથવા એચ.યુ.એફ.ના કેસમાં તેના કોઈ સભ્ય, 'સિનિયર સિટીઝન' હોય, તો તેવા કેસમાં આ કપાત રૂ.૨૦,૦૦૦ સુધીની મર્યાદામાં મળી શકશે.
કલમ ૮૦ડીના હેતુસર જનરલ ઈન્સ્યોરન્સ કોર્પોરેશન અથવા અન્ય વીમાકાર (Insurer) ની મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ યોજનાને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા માન્ય કરવામાં આવી છે. દિન-પ્રતિદિન વધતાં જતા તબીબી સારવારના ખર્ચના સંદર્ભમાં 'મેડિક્લેઈમ' ઈન્સ્યોરન્સ હવે ઘણું લોકપ્રિય અને ઉપયોગી બન્યું છે.
માતા-પિતાના મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમની ચુકવણી સંબંધી વધારાની કપાતનો લાભ !
વ્યક્તિના ઉંમરલાયક માતા-પિતાના કેસમાં મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમની ચુકવણીની જવાબદારી વિશેષ હોઈ, તેને પહોંચી વળવા માટે આકારણી વર્ષ ૨૦૦૯-૧૦થી કરાયેલ જોગવાઈ અનુસાર, જો વ્યક્તિ પોતાના માતા-પિતાનું પણ પ્રીમિયમ ભરતી હોય, તો તેવા કેસમાં તેને વધારાની રૂ.૧૫,૦૦૦ની કપાતનો લાભ મળી શકશે. વળી, જો તેના માતા કે પિતા બેમાંથી કોઈ પણ સિનિયર સિટિઝન હોય, તો તેવા કેસમાં તેને વધારાની રૂ. ૨૦,૦૦૦ની કપાતનો લાભ મળશે.
આમ, કલમ ૮૦ ડી હેઠળ હવે વ્યક્તિને અસરકારક સ્વરૂપે રૂ. ૩૦,૦૦૦ (પોતાના કુટુંબના રૂ.૧૫,૦૦૦+ માતા-પિતાના રૂ. ૧૫,૦૦૦) અથવા રૂ.૩૫,૦૦૦ (પોતાના કુટુંબના રૂ.૧૫,૦૦૦+ સિનિયર સિટીઝન માતા કે પિતાના રૂ.૨૦,૦૦૦) અથવા રૂ.૪૦,૦૦૦ (પોતાના કુટુંબના કોઈ સિનિયર સિટીઝન સાથે રૂ. ૨૦,૦૦૦+ સિનિયર સિટીઝન માતા કે પિતાના રૂ. ૨૦,૦૦૦)ની કપાતનો લાભ મળી શકશે.
CGHS તેની સમકક્ષ અન્ય સ્વાસ્થ્ય યોજનાઓમાં અપાતા ફાળા સંબંધી કપાતનો લાભ
કલમ-૮૦ડીના હેતુસર કેન્દ્ર સરકારની સ્વાસ્થ્ય યોજના (ઝ્રીહંટ્વિઙ્મ ય્ર્દૃીહિદ્બીહં ઁીટ્વઙ્મંર જીષ્ઠરીદ્બી-ઝ્રય્ઁજી) તેમજ ઝ્રય્ઁજીની સમકક્ષ કેન્દ્ર કે રાજ્ય સરકારની અન્ય જાહેર કરાય તેવી સ્વાસ્થ્ય યોજનાઓમાં આપવામાં આવેલ ફાળાનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થ ચેક-અપ માટે રૂ.૫,૦૦૦ સુધી કરાયેલ ખર્ચ સંબંધી કપાત
કલમ ૮૦ ડી હેઠળની કપાતના વ્યાપનો વિસ્તાર કરીને, ૨૦૧૨ના નાણાકીય ધારા અન્વયે આકારણી વર્ષ ૨૦૧૩-૧૪ની એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી કે કરદાતાએ પોતાના, પોતાના કુટુંબના સભ્યો અથવા તેના માતા-પિતાના 'પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થ ચેક-અપ' માટે કોઈ ખર્ચ કર્યો હોય, તો આવા ખર્ચ સંબંધી વધુમાં વધુ રૂ. ૫,૦૦૦ સુધી, પરંતુ કલમ ૮૦ડી હેઠળની કુલ રૂ. ૧૫,૦૦૦/રૂ.૨૦,૦૦૦ની ઉપરોક્ત કપાતની મર્યાદામાં લાભ મળી શકશે.
દૃષ્ટાંત-૧: શ્રી અમદાવાદી તેમના કુટુંબના સભ્યો માટે કુલ રૂ. ૯,૦૦૦નું મેડિકલ પ્રીમિયમ ચૂકવે છે. ૨૦૧૩-૧૪ના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તેઓ તેમના કુટુંબના પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થ ચેક-અપ માટે રૂ. ૭,૦૦૦નો ખર્ચ કરે છે. આ કેસમાં, શ્રી અમદાવાદીને ચેક-અપના ખર્ચ સંબંધી રૂ.૫,૦૦૦ની મર્યાદામાં કપાત મળી શકશે અને રૂ. ૯,૦૦૦ના મેડિકલ પ્રીમિયમ અંગેની કપાત સાથે કુલ રૂ. ૧૪,૦૦૦, કલમ ૮૦ડી હેઠળ તેમના માટેની નિયત રૂ.૧૫,૦૦૦ની કપાતની અંદર હોઈ, સંપૂર્ણ રૂ.૧૪,૦૦૦ની કપાતનો લાભ લઈ શકશે.
દૃષ્ટાંત-૨: ઉપરોક્ત દૃષ્ટાંત-૧માં શ્રી અમદાવાદી દ્વારા ચૂકવાતા મેડિકલ પ્રીમિયમની રકમ રૂ. ૧૨,૦૦૦ હોય અને હેલ્થચેક-અપનો ખર્ચ રૂ.૫,૦૦૦ હોય, તો ચેક-અપના રૂ.૫,૦૦૦ તથા પ્રીમિયમના રૂ.૧૨,૦૦૦ની કુલ રકમ રૂ.૧૭,૦૦૦, કલમ ૮૦ડી હેઠળની નિયત રૂ. ૧૫,૦૦૦થી વધુ હોઈ, તેમને વધુમાં વધુ માત્ર રૂ. ૧૫,૦૦૦ની કપાતનો લાભ મળી શકશે.
દૃષ્ટાંત-૩: જો ઉપરોક્ત દૃષ્ટાંત-૨માં શ્રી અમદાવાદીના કુટુંબના કોઈ પણ સભ્ય, સિનિયર સિટીઝન હોય, તો તેવા કેસમાં કલમ ૮૦ ડી હેઠળ રૂ. ૨૦,૦૦૦ સુધીની કપાત બાદ મળી શકતી હોઈ, આ કેસમાં રૂ.૧૭,૦૦૦ (રૂ.૧૨,૦૦૦+ રૂ.૫,૦૦૦)ની કપાતનો લાભ મળી શકે.
દૃષ્ટાંત-૪: નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૩-૧૪માં, ૫૦ વર્ષની ઉંમરના શ્રી સુરતી નીચે જણાવેલી ચુકવણીઓ કરે છે.
  •  પોતાના પત્ની તથા બાળકોના મેડિકલ ઈન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમ માટે રૂ. ૮,૦૦૦.
  •  પોતાના, પત્ની તથા બાળકોના પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થ ચેક-અપ માટે રૂ.૬,૦૦૦.
  •  પોતાના સિનિયર સિટીઝન માતા-પિતાના મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમ માટે રૂ. ૧૭,૦૦૦.
  •  પોતાના સિનિયર સિટીઝન માતા-પિતાના પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થ ચેક-અપ માટે રૂ. ૪,૦૦૦.
આ કેસમાં શ્રી સુરતીને કલમ ૮૦ ડી હેઠળ આકારણી વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫ માટે નીચે મુજબની કપાત મળશેઃ
  •  પોતાના પત્ની તથા બાળકો માટેની ચુકવણીના સંદર્ભમાં રૂ.૧૩,૦૦૦ (રૂ.૮,૦૦૦+ રૂ.૫,૦૦૦).
  •  પોતાના સિનિયર સિટીઝન માતા-પિતા માટેની ચુકવણીના સંદર્ભમાં, તેમણે કરેલી રૂ. ૨૧,૦૦૦ (રૂ.૧૭,૦૦૦+ રૂ.૪,૦૦૦)ની ચુકવણી સામે, કલમ ૮૦ ડી હેઠળ મળી શકતા મહત્તમ રૂ.૨૦,૦૦૦.
કલમ ૮૦ડીની કપાતનો લાભ લેવાના હેતુસર સંબંધિત ચુકવણી કેમ કરશો?
કલમ ૮૦ ડી હેઠળ એવી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે મેડિકલ પ્રીમિયમની ચુકવણી સંબંધી કપાત રોકડ સિવાય અન્ય કોઈપણ સ્વરૂપે કરાયેલ ચુકવણી (દા.ત. ચેક, ડ્રાફટ, ક્રેડિટ, કાર્ડ, નેટ બેંકિંગ વગેરે દ્વારા)ના સંદર્ભમાં જ મળી શકશે. પરંતુ, પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થ ચેક-અપ સંબંધી રૂ.૫,૦૦૦ની ઉપરોક્ત કપાત, રોકડ સહિત અન્ય કોઈ પણ સ્વરૂપે કરાયેલ ચુકવણીના સંદર્ભમાં પણ મળી શકશે.
પગારદાર કર્મચારીઓના હાથમાં કરમુક્ત તબીબી સુવિધાઓ
કર્મચારીને તેના માલિક તરફથી મળતી નીચે મુજબની તબીબી સુવિધાઓ (medical facilities) આવકવેરાના કાયદાની કલમ ૧૭ (૨) હેઠળ કરમુક્ત ગણવામાં આવે છેઃ
(અ) માલિક દ્વારા ચલાવવામાં આવતી હોસ્પિટલ કે ડિસ્પેન્સરીમાં કર્મચારી કે તેના કુટુંબના કોઈ પણ સભ્યને આપવામાં આવતી તબીબી સુવિધાઓ.
(બ) સરકાર કે સ્થાનિક સંસ્થા દ્વારા સંચાલિત અથવા કેન્દ્ર કે રાજ્ય સરકાર દ્વારા માન્ય કરાયેલી હોસ્પિટલમાં કર્મચારી કે તેના કુુટુંબના કોઈ સભ્ય માટેની તબીબી સારવાર અંગે કરવામાં આવેલ ખર્ચની માલિક દ્વારા ચુકવણી. ચીફ કમિશનર દ્વારા નિયત પ્રકારની તબીબી સારવાર માટે માન્ય કરવામાં આવેલી ખાનગી હોસ્પિટલમાં પણ કર્મચારી કે તેના કુટુંબના કોઈ સભ્ય માટેની સારવારના હેતુસર કરવામાં આવેલ ખર્ચની માલિક દ્વારા કરાયેલ ચુકવણીને કરમુક્ત સવલત ગણવામાં આવશે. આવકવેરા નિયમ ૩-એ (૧) હેઠળ આવી ખાનગી હોસ્પિટલને ઉપરોક્ત હેતુસર માન્યતા આપવા સંબંધી માર્ગદર્શક આવશ્યકતાઓની રૂપરેખા આપવામાં આવી છે. આવકવેરા નિયમ ૩-એ (૨) હેઠળ નિયત પ્રકારની તબીબી સારવારના સંદર્ભમાં ર્નિિદષ્ટ કરાયેલા રોગ (prescribed diseases or ailments)ની યાદીમાં કેન્સર, ટી.બી., એઈડ્સ, હૃદયરોગ, તેમજ અન્ય શારીરિક તથા માનસિક રોગોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
(ક) ગ્રૂપ મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ સ્કીમ હેઠળ કર્મચારીના લાભાર્થે માલિક તરફથી ચૂકવવામાં આવેલું પ્રીમિયમ.
(ડ) આવકવેરાના કાયદાની કલમ ૮૦ડી હેઠળ માન્ય એવી 'હેલ્થ ઈન્સ્યોરન્સ પોલિસી' હેઠળ કર્મચારી કે તેના કુટુંબના કોઈ સભ્યના લાભાર્થે ચૂકવવામાં આવેલું પ્રીમિયમ.
(ઈ) કર્મચારી કે તેના કુટુંબના કોઈ પણ સભ્ય માટે ઉપર (અ) અને (બ)માં જણાવ્યા સિવાયની કોઈ પણ અન્ય પ્રકારની તબીબી સારવાર મેળવવા સંબંધી કરવામાં આવેલ ખર્ચની માલિક દ્વારા ચુકવણી (Reimbursement of Medical Expenses), વાર્ષિક રૂ. ૧૫,૦૦૦ની મર્યાદામાં.
(ફ) કર્મચારી કે તેના કુટુંબના કોઈ સભ્ય માટે વિદેશમાં મેળવેલી તબીબી સારવાર તેમજ રહેઠાણ માટે ખરેખર કરાયેલા ખર્ચની માલિક દ્વારા ચુકવણી, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા માન્ય કરવામાં આવેલ નાણાકીય મર્યાદામાં કરમુક્ત ગણવાની જોગવાઈ છે. વધુમાં, જો કર્મચારીની કુલ ગ્રોસ આવક રૂ. બે લાખથી ઓછી હોય, તો તેવા કેસમાં વિદેશની મુસાફરી અંગેના ખર્ચ (એક એટેન્ડન્ટના ખર્ચ સહિત) ની ચુકવણી પણ કરમુક્ત ગણવામાં આવશે.
 સૌજન્ય : મુકેશ પટેલ કરવેરા સલાહકાર (સંદેશ)

શુક્રવાર, 5 સપ્ટેમ્બર, 2014

શિક્ષક દિન સ્પેશ્યલ-આચાર્યપણું માત્ર સત્તાથી નહીં, સામર્થ્યથી આવે

કોઇ વ્યક્તિની પસંદગી આચાર્ય તરીકે થાય એટલે તરત જ તેને આચાર્યની સત્તા હોદ્દાની રૂએ આપોઆપ મળી જાય છે. નેતૃત્વ કરવા સત્તા જરૂરી છેી, પરંતુ કોઇ આચાર્ય માત્ર સત્તાના જોરે ક્યારેય સમસ્યાનો વિકાસ નહીં કરી શકે. કોઇ પણ સંસ્થાના વિકાસ માટે અને સંસ્થાએ નક્કી કરેલાં લક્ષ્યાંક સિદ્ધ કરવા માટે નેતૃત્વ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. નબળું નેતૃત્વ સંસ્થાને ધાર્યા લક્ષ્યાંક સુધી ક્યારેય પહોંચાડી શકતું નથી. શૈક્ષણિક નેતૃત્વ ત્રણ વ્યક્તિ પાસે જોવા મળે છે. સંચાલક કે ટ્રસ્ટ્રી, આચાર્ય અને શિક્ષક. આચાર્યએ શાળાનું નેતૃત્વ કરવાનું છે તો શિક્ષકે વર્ગખંડનું નેતૃત્વ કરવાનું છે તો શિક્ષકે વર્ગખંડનું નેતૃત્વ કરવાનું છે. આચાર્ય અને શિક્ષકના નેતૃત્વની અસર ખૂબજ ઝડપથી થાય છે અને તેનાં પરિણામો તાત્કાલિક જોવા મળે છે. સારાં પરિણામ મેળવવા માટે સારું નેતૃત્વ જરૂરી છે, તો સારા નેતૃત્વ માટે સત્તા અને સામર્થ્ય પણ એટલાં જ જરૂરી છે. કોઇ વ્યક્તિની પસંદગી આચાર્ય તરીકે થાય એટલે તરત જ તેને આચાર્યની સત્તા હોદ્દાની રૂએ આપોઆપ મળી જાય છે. નેતૃત્વ કરવા સત્તા એ પ્રથમ પગથિયું ગણી શકાય.સત્તા હશે તો જ વ્યક્તિ ચોક્કસ વિચારધારાને અમલિત કરવા નિયમો બનાવી શકશે અને પાલનપણ કરાવી શકશે. આમ છતાં જો તેની પાસે હોદ્દાને શોભાવી શકે કે સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકાય તેટલું સામર્થ્ય નહીં હોય તો તે સત્તાનો યોગ્ય ઉપયોગ નહીં કરી શકે એટલું જ નહીં તેના હાથ નીચેના માણસો સામર્થ્ય વગરના નેતાના હુકમને મનથી નહીં જ સ્વીકારે. હા.. કદાચ એવું બને કે સત્તાના જોરે કોઇ બાબતનો અમલ કરાવવાનો પ્રયત્ન થાય તો પણ તેનાં જોઇએ એટલાં સારાં પરિણામો નહીં જ મળે. કોઇ આચાર્ય માત્ર સત્તાના જોરે ક્યારેય સમસ્યાનો વિકાસ નહીં કરી શકે. તેનાથી ઉલટું કેટલાંક સામર્થ્ય ધરાવતા શિક્ષકો દરેક શાળામાં હોય જ છે. તેઓ પોતાના વ્યૂહ અને વિચારસરણી, જ્ઞાાન અને આવડતને કારણે સંસ્થાના માનવગણમાં આદરણીય પણ બની ગયા હોય છે. તેઓ વાલી અને વિદ્યાર્થી બંને માટે પ્રીતિપાત્ર પણ હોય છે. આમ છતાં તે શિક્ષક પણ સંસ્થાના વિકાસ માટે જોઇએ તેટલું પ્રદાન કરી શકતો નથી. કારણ કે તેની પાસે સામર્થ્ય છે પણ સત્તા નથી. ઘણીવાર તે પોતાના વિચારો સ્ટાફ સમક્ષ મૂકે ત્યારે તેનો સ્વીકાર ન થાય તો તે કશું જ કરી શકતો નથી. ઘણીવાર તો આવા સામર્થ્ય ધરાવતા શિક્ષકોને આચાર્ય દૂર જ રાખે છે. કારણ કે જો તેમને નજીક લાવવા દેવામાં આવે તો માત્ર સત્તાને કારણે બની બેઠેલા આચાર્યનું ગૌરવ કોઇ સ્વીકારશે નહીં તેવો તેને સતત ભય રહ્યાં કરતો હોય છે.
વર્ગખંડનો રાજા કે નેતા ગણાતા શિક્ષક પાસે વર્ગમાં શું કરાવવું? કયારે કરાવવું? કેટલું કરાવવું? વગેરે બાબતની સત્તા છે જ. આ સત્તાને કારણે જ તે વર્ગમાં હુકમ પણ છોડી શકે છે. આમ છતાં તેનામાં જો પોતાના વિષયના જ્ઞાનનું અને તેને પીરસવા માટેનું સામર્થ્ય નહીં હોય તો વિદ્યાર્થીઓ ક્યારેય પણ તેને સ્વીકારશે નહીં. તે દેખાવ પૂરતો જ રાજા થઇને ફરતો હશે. પરંતુ પોતાના વર્ગ કે વિષય માટેના લક્ષ્યાંકો તે ક્યારેય સિદ્ધ નહીં કરી શકે. આવા શિક્ષકના વર્ગમાં જો કોઇ વિદ્યાર્થી થોડો પણ સામર્થ્યવાન હશે તો અન્ય વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષક કરતાં પેલા વિદ્યાર્થીનું વધારે માનશે. આ વિદ્યાર્થીની દોરવણી નીચે જ અન્ય વિદ્યાર્થીઓ કામ કરશે.
ગુણવત્તાયુક્ત સંસ્થા સામર્થ્ય ધરાવતી વ્યક્તિને જ સત્તા સોંપતી હોય છે. આમ છતાં બધી શાળા-કોલેજોમાં આવું જોવા નથી પણ બનતું. કેટલીક શાળામાં સામર્થ્યના ભોગે સગાંને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. જેના પરિણામો જે તે સંસ્થાએ, શિક્ષકોએ અને વિદ્યાર્થીઓએ ભોગવવા જ પડે છે. સત્તા અને સામર્થ્ય બંને ભેગા થાય તો સોનામાં સુગંધ ભળ્યાં જેવું બને. સામર્થ્ય વિનાની સત્તા પાંગળી છે, તેવી જ રીતે સત્તા વિનાનું સામર્થ્ય પણ પાંગળું જ પૂરવાર થાય છે.
સત્તા અને સામર્થ્યને ઘણાં લોકો એક જ વિભાવનાની દૃષ્ટિએ જુએ છે. હકીકતમાં વ્યવસ્થાપનશાસ્ત્રમાં આ બંને શબ્દોના અર્થ જુદા જુદા આપેલાં છે. "સત્તા" અધિકૃત હોદ્દામાંથી પ્રગટે છે અને "સામર્થ્ય" અન્ય વ્યક્તિઓ પર પ્રભાવ પાડવાના ગુણોમાંથી પ્રગટે છે. હોદ્દાગત નેતાઓ સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકે છે, જ્યારે પસંદગીપ્રાપ્ત નેતાઓ સામર્થ્ય આધારિત હોય છે. આવા નેતા પાસે જો સત્તા પણ હોય તો સંસ્થાનો વિકાસ પૂરજોશમાં થાય છે. પણ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં મોટાભાગે એવું જોવા મળે છે કે આવા વ્યક્તિઓ સામર્થ્યમાં ઊંચા હોવા છતાં સત્તા અંગે નિમ્ન હોય છે. પરિણામે તેમને અધિકૃત હોદ્દા કરતાં પોતાના વ્યક્તિગત પ્રભાવ પર વધુ આધાર રાખવો પડે છે. તેઓએ અધિકૃત નિયમો કે પ્રવિધિનો ઉપયોગ કર્યા વગર તેમના અનુયાયીઓ પાસે કામ કરાવવું પડે છે. પરંતુ સત્તા નહીં હોવાને કારણે જોઇતું પરિણામ મળતું નથી. કેટલાંક આચાર્ય સત્તાની બાબતમાં ઊંચા હોય છે પણ સામર્થ્યની બાબતમાં નિમ્ન હોય છે. જેમાંથી સંસ્થામાં સરમુખત્યારવૃત્તિ આવી જાય છે. કેટલીક શાળા આચાર્ય વિહીન પણ જોવા મળે છે. જ્યાં કોઇ વ્યક્તિ સત્તા વગર પણ સંચાલન કરવાનો પ્રયત્ન કરતી હોય છે. આવી વ્યક્તિ પાસે જો સામર્થ્ય પણ ન હોય તો સંસ્થા ખાડે જાય છે. અથવા તો જેવું ચાલે છે તેવું જ ચલાવવાની વૃત્તિ પેદા થાય છે. જેમાં ઘટનાઓને આપમેળે બનવા પર છોડી દેવામાં આવે છે. સંસ્થાના વિકાસ માટેનું ચોક્કસ અનેેસર્વને સ્વીકાર્ય આયોજન હોતું નથી. સત્તા વગરના નેતાનો સ્વાભાવિક સ્વીકાર ઓછા પ્રમાણમાં થાય છે. જો કોઇ તેમને ચેલેન્જ કરે તો પણ તેઓ બિચારા-બાપડા બનીને મૂગા મોઢે સહન કરવાનું પસંદ કરે છે. જેની નકારાત્મક છાપ સંસ્થાના કર્મચારીઓ પર દેખાઇ આવે છે. પરિણામે સંસ્થાની પ્રગતિ અધોગતિમાં ફેરવાઇ જાય છે.

સંસ્થા માટે જરૂરી છે એવો નેતા કે જે સત્તા અને સામર્થ્ય બંનેમાં ઊંચો હોય. તેઓમાં સત્તા અને સામર્થ્યના જોરે સંસ્થાનો વિકાસ કરવાની વિશિષ્ટતાઓનો ભંડાર હોય, નેતૃત્ત્વનો વિસ્તાર સત્તા અને સામર્થ્યનો યોગગણ છે. આ વિસ્તાર જેટલો વિસ્તૃત, તેટલું નેતૃત્વ વધુ પ્રેરણાદાયી, સ્વીકાર્ય અને અસરકારક ગણી શકાય. સંસ્થાનો વિકાસ આ વિસ્તારની વિસ્તૃતતા પર રહેલો છે. માટે જ કોઇપણ સંસ્થામાં આચાર્યની પસંદગી કરવામાં આવે ત્યારે સંસ્થાએ સામર્થ્યને જ પસંદ કરવું જોઇએ. સંસ્થા કે સંચાલકમંડળ સત્તા આપે છે, તો સામે સામર્થ્યની અપેક્ષા રાખવી જ જોઇએ. આચાર્ય બનેલ વ્યક્તિએ પણ આ વિચારવું જ જોઇએ કે, કાયદાની રીતે મને સત્તા મળી જ છે તો મારે સામર્થ્યના જોરે તેને શોભાવવી જોઇએ. સત્તા મળ્યા પછી સામર્થ્યમાં ઉત્તરોત્તર વધારો થવો જોઇએ. ઉંમર વધવાની સાથે નોકરી કરવાના વર્ષ ભલે ઘટે પણ સામર્થ્ય તો વધવું જ જોઇએ. આ માટે શક્ય તમામ પ્રયત્નો દરેક સત્તાધારી વ્યક્તિએ કરવા જ જોઇએ. તે માટે વાંચન, સેમિનાર, અનુભવો વગેરે ખૂબ જ મદદરૂપ થશે.

મંગળવાર, 26 ઑગસ્ટ, 2014

તા:૩૦-૮-૨૦૧૪ થી તા:૦૫-૦૯-૨૦૧૪ સુધી જ્ઞાન સપ્તાહ ઉજવણી બાબત


જ્ઞાન  સપ્તાહના સોંગ 
  1. ગુરુ વંદના
  2. જીવન મેં કુછ કરના હૈ તો...
  3. સંગઠન ગઢે ચલે
  4. ગુર્જરીના ગૃહકુંજે અમારું..
  5. જય માતૃભમિ જય ભારતી ..
  6. જીવનજયોત જગાવો
  7. અમને અમારા ભારતની માટી પર..
  8. ભારત ભૂમિ અમારી તીર્થ ભૂમિ..mp3
  9. જન્‍મભૂમિ કર્મભૂમિ સ્‍વર્ગ સે મહાન હૈ...mp3
  10. જય જનની જય પુણ્‍ય ધરા...mp3
  11. પૂર્ણ વિજય સંકલ્‍પ અમારો...mp3
  12. કર્મવીર કો ફર્ક ન પડતા...mp3
  13. માતૃભૂમિ પિતૃભૂમિ...mp3
  14. દેશ હમેં દેતા હૈ સબ કુછ...mp3
  15. સંસ્‍કારની આ સાધના...mp3
  16. ભારતમાના લાલ અમે સૌ...mp3
  17. જન્‍મભૂમિ કર્મભૂમિ સ્‍વર્ગ સે મહાન હૈ...mp3

મંગળવાર, 19 ઑગસ્ટ, 2014

ચાર્લી ચેપ્લિનનો પત્ર

વિખ્યાત જીનિયસ કલાકાર ચાર્લી ચેપ્લિને એની દીકરી અને યશસ્વી અભિનેત્રી જીર્લ્ડાઈન ચેપ્લિનને જે શિખામણ આપતા પત્રો લખ્યા હતા એમના કેટલાક પત્રો આપ સહુ મિત્રો સાથે શેર કરું છું. તમે જીર્લ્ડાઈન ચેપ્લિનને " ડો ઝિવાગો " ફિલ્મમાં ઓમર શરીફ સાથે અભિનય કરતી જોઈ હશે ચાર્લી દીકરીને લખે છે એના એકેએક શબ્દમાં જીવતા ઇન્સાનની ખૂશ્બૂ છે.

વ્હાલી દીકરી
" લોકોની તાળીઓના ગડગડાટમાં તને આ શબ્દો સંભળાશે? આ છોકરી એક બુઢ્ઢા વિદૂષકની દીકરી છે. એનું નામ ચાર્લી હતું " તું પેરિસમાં જે જગ્યાએ રહે છે તે નાચગાનથી વિશેષ કઈ નથી. મધરાતે તું શો પતાવીને થિયેટરની બહાર નિકળીને ઘેર જવા માટે ટેક્સીમાં બેસ ત્યારે તાળીઓ અને વાહ વાહને ભૂલીને ટેક્સીવાળાને એ પૂછવાનું ભૂલતી નહિ કે " તારી વાઈફ મજામાં છે ને ? તારા બાળકોના ઉછેર માટે તારી પાસે પૈસા છે ?દવાદારૂ માટે પૈસા છે ? ટેક્સીવાળો ગરીબ હોય તો એના ખિસ્સામાં પૈસા નાખવાનું ભૂલતી નહિ, અને સાંભળ, મેં તારા બેંક ખાતામાં તારા ખર્ચ માટે રકમ ભરી દીધી છે. ખર્ચ કરતા પહેલા વિચાર કરજે ક્યારેક બસમાં પ્રવાસ કર,નાના રસ્તાઓ પર પ્રવાસ કર,ક્યારેક પગે ચાલીને શોપિંગ કરવા જજે, અનાથો માટે પ્રેમ રાખજે અને દિવસમાં એકવાર તું તારી જાતને એ કહેવાનું ભૂલતી નહિ કે હું પણ એ ગરીબ અને અનાથોમાની જ એક છું તને જે દિવસે એવું લાગે કે હું આ દર્શકો અને ભાવકો કરતા બહુ મોટી છું એ દિવસે જ તું રંગમંચ છોડી દેજે અને ટેક્સી પકડીને પેરિસની કોઈ પણ ગલીમાં પહોંચી જજે જ્યાં તને તારા જેવી અનેક નર્તકીઓ મળશે એમાં કેટલીક નર્તકીઓ તારા કરતા વધુ સુંદર અને પ્રતિભાશાળી હશે પણ એની પાસે પ્રસિદ્ધિ અને રંગમંચનો ઝગમગાટ નથી.આકાશનો ચંદ્ર એ જ એનું સર્ચલાઈટ છે. કુદરતનો નિયમ છે કે કોઈને કોઈ તારાથી વધુ પ્રતિભાશાળી હશે જ પણ તે ગુમનામ છે તને ખબર છે કે હું એક ભૂખ્યો વિદુષક હતો. લંડનના ગરીબ વિસ્તારોમાં નાચગાન કરીને મેં પેટ ભર્યું છે.પેટની ભૂખ શું હોય છે એની મને ખબર છે. તારું આ નૃત્ય, તારો આ અભિનય, પ્રેક્ષકોની તાળીઓ, વાહ વાહ ના પોકારો તને યશના શિખરો ઉપર બેસાડી દેશે તું ખૂબ ઊંચે જા.પણ તારા નૃત્ય કરતા પગને કાયમ જમીન પર રાખજે
તને ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ સાથે
ચાર્લી "

ચાર્લી ચેપ્લિને એના સિત્તેરમા જન્મદિવસે કહ્યું હતું એની સ્મૃતિ એકદમ યાદ આવી ગઈ છે. ચાર્લીએ લખ્યું હતું કે " હવે મેં મારી જાતને પ્રેમ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે."વાત સાચી છે. આખી જિંદગી જે માત્ર બીજાઓનો જ વિચાર કરીને જીવતો હોય છે તે માનવી આ વિશ્વમાં સાવ એકલો જ હોય છે. ચાર્લી લખે છે : " As I began to love myself I recognized that my mind can disturb me and it can make me sick But As I connected it to my heart, my mind became a valuable ally. Today I call this connection Wisdom of the Heart "

શુક્રવાર, 15 ઑગસ્ટ, 2014

સ્વાતંત્ર્યપર્વની ઉજવણી શ્રી ઠક્કરબાપા પ્રાથમિક શાળા નંબર -૨૬ રાજકોટ